3 Mayıs Dünya Basın Özgürlüğü Türkiye’de ihlallerle karşılanıyor

  • 09:02 3 Mayıs 2021
  • Güncel
Şehriban Aslan
 
DİYARBAKIR - Türkiye’de 3 Mayıs Dünya Basın Özgürlüğü Günü ihlaller, gözaltı ve tutuklamalarla karşılanıyor.
 
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu'nun 1993 yılında aldığı bir karar ile 3 Mayıs’ın tüm dünyada “Dünya Basın Özgürlüğü Günü” olarak kutlanmasına karar verildi. 3 Mayıs’ın kutlanmasındaki amaç basının demokrasiyi korumaktaki rolünü vurgulamak, etik gazeteciliği ön plana çıkarmak ve dünyada basının aşırı sansür edildiği ülkelere mesaj göndermek olsa da bu mesajı birçok ülke görmezden geliyor. Gazeteciler için cezaevi haline gelen Türkiye, basın özgürlüğü konusunda gerileyen ülkelerin başında yer alıyor.
 
Türkiye basın özgürlüğünde 153’üncü sırada
 
Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) örgütünün Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi'ne göre Türkiye bu yıl 180 ülke arasında 153'üncü sırada yer aldı. Geçen yıl 157'nci sırada yer alan Türkiye, rapora göre bu yıl üç sıra yükselmiş oldu. Raporda her ne kadar Türkiye 3 sıra yükselmiş olsa da basına karşı hak ihlalleri 2020 ve 2021 yılında hız kesmeden devam etti. Özellikle kadın gazetecilere dönük cinsiyetçi yaklaşımlar ise bu yıl en fazla göze çarpan hak ihlallerinden biri oldu.
 
Kadın gazetecilere karşı yöneltilen bazı suçlama konularını derledik. Buna göre gazetecilere yöneltilen suçlamalar şöyle:
 
* Van'ın Çatak ilçesinde 11 Eylül 2020’de operasyona çıkan askerlerin gözaltına aldığı Osman Şiban ve yaşamını yitiren Servet Turgut’un helikopterden atılarak, işkenceye uğramasını haberleştirdikten sonra 9 Ekim 2020’de ajansımız muhabiri Şehriban Abi, gazeteci Nazan Sala, Mezopotamya Ajansı (MA) muhabirleri Adnan Bilen Cemil Uğur tutuklandı. Gazetecilere yaptıkları haberler suçlama olarak yöneltildi. Yaklaşık 7 ay tutuklu kalan gazeteciler 2 Nisan’da görülen duruşmada tahliye edilerek bir sonraki duruşma 2 Temmuz’a ertelendi.
 
*26 Mart günü Boğaziçi Üniversitesi’nde gözaltına alınan öğrenciler için Çağlayan Adliyesi önünde açıklama yapmak isteyen öğrencilere yönelik polis saldırısında 52 kişi gözaltına alınırken aralarında Artı Gerçek muhabiri Yağmur Kaya da bulunuyordu. Çekim yaptığı için gözaltına alınan Yağmur, alınan ifadesinin ardından serbest bırakıldı.
 
*Mardin’de 2019 yılında kayyım protestoları sırasında gözaltına alınan gazeteciler Rojda Aydın, Halime Parlak, Nurcan Yalçın, Ahmet Kanbal ve Mehmet Şah Oruç hakkında açılan davanın ilk duruşması 27 Nisan günü Mardin 2’nci Asliye Ceza Mahkemesi’nde görüldü. Mahkeme heyeti gazetecileri eylemci olarak yargılarken, basın kartlarını da geçersiz gördü. Duruşma 13 Ekim’ ertelendi.
 
* 8 Şubat’ta sosyal medya paylaşımları gerekçe gösterilerek  gözaltına alınan Evrensel gazetesi yazarı Ayşen Şahin, ifadesinin alınmasının ardından serbest bırakıldı.
 
*26 Haziran 2020’de Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma kapsamında aralarında gazeteci Ayşe Kara’nın da olduğu çok sayıda kişi gözaltına alındı. Ayşe, adli kontrol tedbiriyle serbest bırakıldı.
 
*3 Temmuz 2020’de Meclis önünde Baro Başkanları tarafından düzenlenen eylemi takip etmek isteyen Artı TV Ankara Temsilcisi Sibel Hürtaş, gözaltına alındı. Polisten şiddet gören Sibel, “Bir kadın polis ağzımı ve burnumu kapatarak ‘öl, öl, öl, seni öldürmek istiyorum’ diye bağırdı” dedi.
 
*14 Temmuz 2020’de Mezopotamya Kadın Gazeteciler Platformu Sözcüsü ve Jin News editörü Ayşe Güney, Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı’nca yürütülen bir soruşturma kapsamında evine yapılan polis baskınıyla gözaltına alındı. Ayşe’ye gazetecilik faaliyetleri suçlama olarak yöneltildi ve savcılıktaki ifadesinin ardından adli kontrol tedbiriyle serbest bırakıldı.
 
*14 Temmuz 2020’de Artı Gerçek Yazarı Nurcan Kaya hakkında, sosyal medya hesabı paylaşımları nedeniyle “örgüt propagandası yapmak” suçlamasıyla soruşturma başlatıldı.
 
*21 Temmuz 2020’de gazeteci Emel Armutçu, kişisel sosyal medya hesabından yaptığı bir açıklama ile Twitter paylaşımlarına soruşturma açıldığını duyurdu. Emel, dizanteri olmasına rağmen ifadeye çağrıldığını duyurdu.
 
*12 Ağustos 2020’de Ankara’da “Yaşam Zinciri” eylemi yapmak isteyen kadınlara polis sert müdahale etti. Müdahale sonrası aralarında Mezopotamya Ajansı muhabiri Eylem Akdağ’ın da bulunduğu 30 kadın gözaltına alındı. Haber takip ettiği için gözaltına alınan Eylem ve beraberindekiler ifadeleri alındıktan sonra serbest bırakıldı.
 
*25 Eylül’de 2020’de gazeteci Zeynep Kuray ve Hakan Gülseven, İstanbul merkezli yürütülen “İsimsizler Hareketi” soruşturması kapsamında gözaltına alınıp ardından serbest bırakıldı.
 
*20 Kasım 2020’de Demokratik Toplum Kongresi’ne (DTK) yönelik Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından Diyarbakır merkezli yapılan operasyon kapsamında ajansımız Kürtçe servis editörü ve yazar Roza Metina ile çok sayıda avukatın bulunduğu 72 kişi gözaltına alındı. Gazetecilik ve yazarlık faaliyetleri suçlama konusu olan Roza, adli kontrol tedbiriyle serbest bırakıldı.
 
*8 Mart’ta gazeteciler Müyesser Yıldız ve İsmail Dükel, "devletin güvenliğine ilişkin bilgileri temin etme" suçundan yargılandıkları davada hapis cezasına mahkum oldu. Müyesser’e 3 yıl 7 ay, İsmail’e 1 yıl 15 gün hapis cezası verildi.
 
*5 Nisan 2021 tarihinde Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başlatılan soruşturma kapsamında aralarında muhabirimiz Beritan Canözer’in de bulunduğu 22 kadın evlerine yapılan baskınla gözaltına alındı. Yaptığı haberler ve bağlandığı televizyon kanallarındaki haber aktarımları suçlama konusu olan Beritan, adli kontrol tedbiriyle serbest bırakıldı.
 
2020 yılında 2 bin habere erişim engeli
 
Dicle Fırat Gazeteciler Derneği’nin (DFG) 2020 yılında gazetecilere yönelik açıkladığı hak ihlalleri raporunda 2020 yılında 79 gazetecinin gözaltına alındığı, aralarından 24’ünün tutuklandığı kaydedildi. Ayrıca 19 gazetecinin saldırıya maruz bırakıldığı ve yaklaşık iki bin habere ise erişim engeli getirildiği raporda yer aldı.
 
2021’in ilk üç ayında 40 gazeteci saldırıya maruz kaldı
 
Gazeteciler Cemiyeti’nin Avrupa Birliği desteğiyle yürüttüğü M4D Projesi çerçevesinde 2021’in ilk üç ayını kapsayan Medya İzleme Raporu yayımlandı. Raporda 2021'in ilk üç ayında saldırıya maruz kalan gazeteci sayısı 40'a yükseldiğini ve yılın ilk çeyreğinde Türkiye genelinde en az 24 gazetecinin gözaltına alındığını, Ocak’ta bir, Mart’ta da üç gazetecinin tutuklandığına dikkat çekti. Rapora göre üç ay içinde yargılaması süren, hâkim karşısına çıkan basın çalışanı sayısı 220, 20'yi aşkın gazeteci 10 ay ila 10 yıl süreli hapis cezaları verildi.
 
* 4 Şubat’ta Birleşik Mücadele Güçleri’nin (BMG) kuruluşunu ilan ettiği Kadıköy’deki eylemde haber takibi yapan Mezopotamya Ajansı muhabiri Rojin Altay, darp edilerek gözaltına alındı. Ters kelepçe ile bekletilen Rojin,  5 Şubat’ta serbest bırakıldı.
 
*28 Nisan İstanbul’da Kod-29 gerekçesiyle işten çıkarılan Sinbo ve SML Etiket işçileri, 1 Mayıs’ın yasaklanmasına karşı Avcılar’da bulunan SML Fabrikası önünde basın açıklaması yapmak isteyen emekçilere polis saldırdı. Açıklamayı engelleyen polisin gerçekleştirdiği saldırıda, aralarında ajansımız Muhabiri Sena Dolar ve Mezopotamya Ajansı (MA) muhabiri Muhammed Enes Sezgin ile Kızıl Bayrak muhabiri Kardelen Yoğungan’ın da bulunduğu 33 kişi darp edilerek gözaltına alındı. Gazeteciler ifadeleri alındıktan sonra serbest bırakıldı. Saldırıda ayrıca polis muhabirimiz Sena Dolar’ın parmağını yerinden çıkardı.
 
Erişim engeli
 
* 19 Nisan Mezopotamya Haber Ajansı (MA) sitesine erişim engeli getirildi.
 
*26 Nisan’da erişime engellenen ajansımız 30 Nisan’da tekrar engellenerek son 10 günde 4’üncü kez engellendi.
 
Davası devam eden kadın gazeteciler ise şöyle:
 
* Muhabirimiz Beritan Canözer'e "örgüt propagandası yapmak" iddiasıyla 1 yıl 10 ay 15 gün hapis cezası verildi.
 
* ETHA editörü İsminaz Temel ve ETHA muhabiri Havva Cuştan’ında aralarında bulunduğu 23 kişinin “örgüt üyeliği” ve “örgüt propagandası” iddiasıyla yargılandığı davanın duruşması İstanbul 27. Ağır Ceza Mahkemesi’nde devam ediyor. 
 
* Gazeteci Kibriye Evren hakkında "Örgüte üye olmak" ve "Örgüt propagandası yapmak" iddiasıyla açılan davanın duruşması Diyarbakır 5. Ağır Ceza Mahkemesinde görülmeye devam ediyor. Duruşma 24 Haziran’a ertelendi.
 
*Diyarbakır’da Demokratik Toplum Kongresi’ne (DTK) yönelik başlatılan soruşturma kapsamında 18 Ekim 2018 tarihinde gözaltına alınıp serbest bırakılan Yeni Yaşam gazetesi çalışanı Hatice Şahin hakkında “örgüt üyesi olmak” iddiasıyla açılan davanın ikinci duruşması Diyarbakır 9’uncu Ağır Ceza Mahkemesi’nde görüldü. Duruşma 28 Haziran’a ertelendi.
 
*Van'ın Çatak ilçesinde 11 Eylül 2020’de operasyona çıkan askerlerin gözaltına aldığı Osman Şiban ve yaşamını yitiren Servet Turgut’un helikopterden atılarak, işkenceye uğramasını haberleştirdikten sonra 9 Ekim 2020’de tutuklanan ajansımız muhabiri Şehriban Abi, gazeteci Nazan Sala, Mezopotamya Ajansı (MA) muhabirleri Adnan Bilen, Cemil Uğur ve tutuksuz yargılanan MA muhabiri Zeynep Durgut hakkında soruşturma açıldı. Yaklaşık 7 ay tutuklu kalan gazeteciler 2 Nisan’da görülen duruşmada tahliye edildi. Davanın duruşması 2 Temmuz’a ertelendi.
 
*Gazeteci Melis Alphan'ın sosyal medya hesabından “Newroz Pîroz Be” mesajıyla paylaştığı fotoğraf gerekçesiyle yargılandığı davanın ilk duruşmasında savcI, “örgüt propagandasından” ceza isterken bir sonraki duruşması 21 Mayıs’a ertelendi.
 
*Gazeteci Durket Süren hakkında Twitter paylaşımları, Azadiya Welat ve Özgür Gündem isimli gazetelerin yasaklı olan sayılarının satışını gerçekleştirdiği iddiasıyla “örgüte bilerek ve isteyerek yardım etmek” ve “örgüt propagandası yapmak”tan Diyarbakır 11’inci Ağır Ceza Mahkemesi’nde açılan davanın duruşması 20 Eylül’e ertelendi.
 
*Etkin Haber Ajansı (ETHA) editörü Semiha Şahin ile muhabiri Pınar Gayıp'ın ve 4 kişinin "örgüt üyesi olmak" ve "örgüt propagandası yapmak" iddialarıyla yargılandığı davanın duruşması Çağlayan'da bulunan İstanbul 23. Ağır Ceza Mahkemesi'nde devam ediyor. Duruşma 14 Temmuz’a ertelendi.
 
*Gazete Yolculuk haber sitesi muhabiri Buse Söğütlü hakkında 18 Mart 2019 tarihli bir Twitter paylaşımı gerekçesiyle “terörle mücadelede görev almış kişiyi hedef göstermek” suçlamasıyla açılan davanın duruşması İstanbul 23. Ağır Ceza Mahkemesinde devam ediyor. Duruşma 14 Eylül’e ertelendi.
 
*Hakkındaki gizli tanık ifadeleri ve sosyal medya paylaşımları gerekçe gösterilerek “örgüt üyeliği” ve “örgüt propagandası” suçlamasıyla 20 yıla kadar hapis istemiyle yargılanan gazeteci Nurcan Yalçın’ın davası Diyarbakır 9. Ağır Ceza Mahkemesi’nde devam  ederken duruşma 9 Haziran’a ertelendi.
 
*Muhabirimiz Melike Aydın hakkında haber kaynaklarıyla yaptığı telefon görüşmeleri ve evinde el konulan “Kürt Siyasetinin Mor Rengi” isimli kitap benzeri deliller gerekçe gösterilerek “örgüt üyeliği” suçlamasıyla açılan davanın duruşması İzmir 2. Ağır Ceza Mahkemesinde devam ediyor. Duruşma 8 Haziran’a ertelendi.
 
Genelge ile basına engel
 
Ayrıca yüzlerce gazetecinin halen yargılandığı Türkiye’de, 29 Nisan günü Emniyet Genel Müdürü Mehmet Aktaş’ın imzasını taşıyan “kayıt yasağı” genelgesi yayınlandı. Genelgede toplumsal eylemlerde ses ve görüntü kaydının alınmasının engellenmesi, görüntü alanlar hakkında ise yasal işlem başlatılması talimatı verildi. Söz konusu genelgede polislerin “özel hayatının gizliliğinin” ihlal edildiği gerekçesi öne çıktı. Türkiye bir kez daha basın özgürlüğünü hiçe sayarak, ülkede basın mensuplarının önüne bir engel koymuş oldu.